ISO 9001:2026 gepubliceerd: wat verandert er voor jouw organisatie?

Wat zijn de belangrijkste wijzigingen in ISO 9001:2026?

Geen revolutie, maar wel een aantal duidelijke aanscherpingen. De basis van ISO 9001 blijft overeind. De nieuwe versie sluit beter aan bij de manier waarop organisaties vandaag de dag werken en legt meer nadruk op onder andere kwaliteitscultuur, ethisch gedrag, risico’s en kansen en het beheersen van veranderingen.

De belangrijkste wijzigingen in ISO 9001:2026 op een rij:

• ISO 9001:2026 sluit aan op de nieuwste versie van ISO’s geharmoniseerde structuur (HS). Hierdoor blijft de norm goed te combineren met andere managementsysteemnormen, zoals ISO 14001.
• Kwaliteitscultuur en ethisch gedrag krijgen nadrukkelijker een plek binnen leiderschap en betrokkenheid. Kwaliteit is daarmee nog minder iets van alleen de kwaliteitsmanager: van het management wordt verwacht dat het een kwaliteitsgerichte cultuur stimuleert en zelf het goede voorbeeld geeft.
• Het bepalen en behandelen van risico’s en kansen is duidelijker uitgewerkt. Risico’s en kansen worden nadrukkelijker van elkaar onderscheiden. Dat helpt organisaties om niet alleen te kijken naar wat mis kan gaan, maar ook bewuster naar mogelijkheden om prestaties te verbeteren.
• De eisen rond Management of Change zijn aangescherpt. Bij wijzigingen in het kwaliteitsmanagementsysteem moet duidelijker worden afgewogen wat de gevolgen zijn en hoe de beoogde resultaten van het systeem geborgd blijven.
• Continu verbeteren blijft een belangrijk uitgangspunt en is duidelijker gestructureerd. Daarbij wordt in de toelichting ook rekening gehouden met ontwikkelingen zoals technologie, data en veranderingen in de context van de organisatie.
• De eerdere aanvulling over klimaatverandering is opgenomen in de norm. Organisaties moeten dus blijven bepalen of klimaatverandering een relevant onderwerp is binnen hun context en of belanghebbenden hier eisen of verwachtingen over hebben.

De wijzigingen zijn daarmee niet zo ingrijpend als bij de overgang van ISO 9001:2008 naar ISO 9001:2015. Voor organisaties met een goed werkend kwaliteitsmanagementsysteem ligt de nadruk vooral op het aanscherpen en doorontwikkelen van wat er al is.

Kwaliteitscultuur: van papier naar gedrag

Een kwaliteitscultuur laat zich lastig vastleggen in één procedure. Juist daarom is dit een interessant nieuw accent in ISO 9001:2026. Kijk bijvoorbeeld eens kritisch naar de praktijk. Worden fouten gebruikt om van te leren? Durven medewerkers problemen te melden? Spreekt het management zichtbaar over kwaliteit? Wordt bij commerciële of operationele keuzes voldoende rekening gehouden met kwaliteit en klantbelang? Het gaat dus niet om het toevoegen van een nieuwe paragraaf ‘kwaliteitscultuur’ aan het handboek. Het gaat er vooral om dat je kunt laten zien hoe leiderschap, gedrag en de dagelijkse manier van werken bijdragen aan kwaliteit.

Risico’s én kansen: wat is de impact?

Risicogestuurd denken was al een belangrijk onderdeel van ISO 9001:2015. In ISO 9001:2026 wordt het onderscheid tussen risico’s en kansen duidelijker gemaakt. In de praktijk zien wij dat organisaties hun risico’s vaak goed in beeld hebben, maar dat kansen veel minder concreet worden gemaakt. Een kans is meer dan simpelweg ‘het tegenovergestelde van een risico’. Denk bijvoorbeeld aan mogelijkheden om processen slimmer in te richten, nieuwe technologie toe te passen, klanttevredenheid te verhogen of faalkosten te verminderen. Dit is daarom een goed moment om je bestaande risico- en kansenproces opnieuw tegen het licht te houden. Zijn risico’s én kansen herkenbaar? Is duidelijk welke acties daaruit volgen? En is er een koppeling met doelstellingen, processen en de directiebeoordeling? Maak het daarbij vooral niet ingewikkelder dan nodig. ISO 9001 vraagt om een werkbare aanpak die past bij de aard en omvang van je organisatie.

Management of Change: veranderingen bewust beheersen

Ook verandermanagement krijgt in ISO 9001:2026 meer nadruk. Organisaties veranderen voortdurend: nieuwe medewerkers, andere processen, digitalisering, nieuwe software, gewijzigde klantvragen, reorganisaties of nieuwe producten en diensten. Niet iedere verandering vraagt om een uitgebreide procedure. Het belangrijkste is dat je bij relevante veranderingen vooraf nadenkt over de mogelijke gevolgen voor je kwaliteitsmanagementsysteem. Denk bijvoorbeeld aan vragen als:

• Wat willen we met deze verandering bereiken?
• Welke processen en verantwoordelijkheden worden geraakt?
• Ontstaan er nieuwe risico’s of kansen?
• Zijn voldoende mensen en middelen beschikbaar?
• Hoe borgen we kennis en competenties?
• Hoe controleren we achteraf of de verandering het gewenste resultaat heeft gehad?

Daarmee wordt Management of Change geen extra administratieve verplichting, maar juist een hulpmiddel om veranderingen beter beheerst door te voeren.

ISO 9001:2026: hoe pak je de overgang aan?

Werk je al volgens ISO 9001:2015? Dan hoef je je kwaliteitsmanagementsysteem niet opnieuw op te bouwen. De wijzigingen zijn daarvoor niet groot genoeg. Wel adviseren we om tijdig te beginnen. Start bijvoorbeeld met een compacte beoordeling van de wijzigingen ten opzichte van je huidige managementsysteem en vertaal die vervolgens naar een praktisch plan van aanpak. Daarin leg je vast welke onderwerpen aandacht nodig hebben, wie daarmee aan de slag gaat en wanneer je deze wilt afronden.

Besteed daarbij in ieder geval aandacht aan:

• kwaliteitscultuur en ethisch gedrag;
• risico’s én kansen;
• verandermanagement;
• context en klimaatverandering;
• leiderschap en betrokkenheid;
• continu verbeteren.

Voor gecertificeerde organisaties komt er een overgangstermijn om van ISO 9001:2015 naar ISO 9001:2026 over te stappen. De definitieve transitieregels worden verder uitgewerkt. Wacht daar echter niet op om met de inhoud aan de slag te gaan. Zeker wanneer binnenkort een externe audit plaatsvindt, is het verstandig om te kunnen laten zien dat je op de hoogte bent van de nieuwe norm en de overgang hebt voorbereid.

ISO 9001 én ISO 14001? Pak de overgang integraal aan

Gebruik je naast ISO 9001 ook ISO 14001? Dan komt de timing eigenlijk goed uit. ISO 14001:2026 is eerder dit jaar gepubliceerd en beide normen sluiten door de geharmoniseerde structuur goed op elkaar aan. Onderwerpen als context, leiderschap, cultuur, risico’s en kansen en Management of Change raken beide managementsystemen. Voorkom daarom dat je twee aparte implementatietrajecten start. Maak één plan van aanpak en bepaal per wijziging of deze betrekking heeft op ISO 9001, ISO 14001 of op beide normen. Daarmee voorkom je dubbel werk en houd je je geïntegreerde managementsysteem ook daadwerkelijk geïntegreerd.