Veiligheidscultuur: medewerkers aan zet

Te veel en te vaak veiligheidsincidenten

Managing director Fokke Jan Botke maakte zich ernstig zorgen om de veiligheid van zijn mensen: “Het werk op een scheepswerf brengt risico’s met zich mee. We doen hijswerk, ‘heet werk’ zoals lassen, werken op grote hoogtes of in kleine ruimtes en er is struikelgevaar. We zagen te veel en te vaak incidenten. Het acceptatieniveau was te hoog, of anders gezegd, de risico’s werden genormaliseerd. Dat moest echt anders. Bovendien profileren wij ons als een hoogkwalitatieve scheepswerf. Daar past onveilig werken gewoonweg niet bij.”

Unieke aanpak voor veiligheidscultuur

KNS werkte al met BMD Advies als het gaat om milieu- en vergunningzaken. “BMD bleek ons ook te kunnen ondersteunen bij het verbeteren van de veiligheidscultuur. Wat aansloeg, was de bottom-up aanpak. De standaardoplossingen, instructies en trainingen waar andere partijen mee kwamen, hadden we allemaal zelf al geprobeerd. Top-down werkt niet bij onze mensen. BMD Advies kwam met een plan om de veranderkrachten van onze mensen aan te boren en de intrinsieke motivatie te triggeren. Die is echt wel aanwezig; uiteindelijk wil iedereen toch veilig naar huis gaan”, zegt Fokke Jan.

De oplossing: verandering van binnenuit

“Als externe adviseur kun je een bedrijf niet veranderen. Dat moet van binnenuit, alleen dan krijg je draagvlak. Daarom mobiliseren we de medewerkers om zelf oplossingen te bedenken. Dat vraagt wel van het management om het los te laten; daar is veel lef voor nodig. KNS doet dat heel goed”, zegt Jeroen Verkuyl, gedragsspecialist bij BMD Advies. Een klein inkijkje in het proces:

• Jeroen voerde samen met BMD-veiligheidskundige Meindert van der Laan een vooronderzoek uit voor de Safety Culture Ladder. Volgens deze SCL 2.0-methodiek staat de scheepswerf op de tweede trede en is reactief op het vlak van veiligheid. Doel is om toe te groeien naar de derde trede.
• Fokke Jan nodigde met collega-directeur Bart Volgers medewerkers persoonlijk uit om deel te nemen aan één van de twee veiligheidscultuurprojectgroepen. Jeroen maakte op de eigen werkplek kennis met hen: “Deze mensen zijn geen praters, maar doeners.”
• Onomwonden gaven ze aan dat ze liever aan het werk gingen als het ze niet beviel in de projectgroep. Ook was er wantrouwen. Als we met ideeën komen, gaat het management daar dan ook wat mee doen? Toch lukte het om ze mee te krijgen; ze bleven allemaal.”

Veiligheidscultuur scheepsbouw en bouwbedrijven: veel parallellen

Of je nu te maken hebt met de scheepsbouw, de woning- of utiliteitsbouw, de mentaliteit is volgens Jeroen vergelijkbaar: “Over het algemeen zijn het stoere mensen, met een uitzonderlijk hoge drive om de klus te klaren. Tijd om stil te staan als er iets gebeurt, is er niet; men gaat gewoon door. Daarnaast zijn deze mensen zo gewend aan de dagelijkse veiligheidsrisico’s, dat ze zich niet meer bewust zijn van deze gevaren. Alles bij elkaar maakt dat het een uitdaging is om het aantal veiligheidsincidenten terug te dringen.”

Bouwbedrijven moeten voor 1 juli 2026 SCL-3-gecertificeerd zijn

Veel bouwbedrijven staan net als KNS op SCL-niveau 2. De bouwbranche wil dat veranderen en het veiligheidsbewustzijn verbeteren. Daarom kunnen bouwbedrijven vanaf 1 juli 2026 alleen nog meedoen aan openbare aanbestedingen als zij én hun toeleveranciers minimaal voldoen aan de eisen van trede 3 van de SCL. Aantoonbaar, dus gecertificeerd. Aangezien de groei van trede 2 naar trede 3 gemiddeld een jaar in beslag neemt, is haast geboden.

Tekst gaat verder na foto

Medewerkers adviseren veiligheidsmaatregelen

BMD Advies organiseerde per werkgroep zes sessies, met steeds een interval van twee weken. Daar werden veiligheidsissues besproken die zich in de afgelopen weken voordeden. Elke sessie was er een kennisblok waar de deelnemers onder leiding van Meindert concreet met de inhoud aan de slag gingen. Zo was er een oefening voor het herkennen van onveilige situaties en maakten zij kennis met incident-analysemethodes.

Jeroen: “Daarnaast begeleidden wij beide groepen bij het opstellen van een projectenkalender. Hierop staan veiligheidsknelpunten waarvan de medewerkers vinden dat ze aangepakt moeten worden. De beide kalenders – die bijzonder genoeg voor 90% overeenkwamen – voegden we samen tot een lijst met 23 projecten. Tien kregen een hoge prioriteit. Tijdens een eindsessie presenteerden de medewerkers hun adviezen zelf aan het managementteam van KNS.”

Naast de directie van KNS waren ook een aantal vertegenwoordigers van de OR, moederbedrijf Wagenborg en de QHSE-afdeling bij deze eindsessie aanwezig. Dat was een bevestiging voor de medewerkers dat hun ideeën serieus genomen worden.

Verandering op gang, medewerkers houden regie

“Waren verschillende mensen in beginsel behoorlijk sceptisch over dit veiligheidstraject, bij de eindsessie werd duidelijk dat ze het belang ervan nu wel inzien. Dat gevoel moet zich als een olievlek door het bedrijf verspreiden. We pakken nu door. Voor de tweede fase selecteerden we samen met BMD Advies zes projecten die door verschillende projectgroepen worden opgepakt. Persoonlijke Beschermingsmiddelen is bijvoorbeeld zo’n project. De betreffende projectgroep onderzoekt of de PBM voldoen aan de gebruikerswensen en of deze worden gebruikt zoals bedoeld”, zegt Fokke Jan.

“De echte verandering moet nu komen. Belangrijk is dat de regie opnieuw bij de medewerkers ligt. BMD Advies blijft wel betrokken. Wij helpen de groepjes op gang en bewaken het proces, maar het zijn de medewerkers die het moeten doen. Alleen zo bereik je een duurzame verandering van de gedragscultuur”, besluit Jeroen.