Blogs / 28 november 2025

ZZS vermijdings- en reductieprogramma: zo ga je te werk

Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) zijn gevaarlijk voor mens, dier en milieu. Werkt jouw bedrijf met ZZS en is er sprake van emissies naar lucht of water? Dan loop je al snel tegen complexe eisen aan. Denk aan continu moeten werken aan het beperken van emissies. Heb je een milieuvergunning voor de milieubelastende activiteit die je uitvoert? Dan rapporteer je elke vijf jaar door middel van een vermijdings- en reductieprogramma (VRP) aan het bevoegd gezag. In dit artikel lees je meer over de wettelijke verplichtingen en waar je op moet letten.

Wat is een ZZS vermijdings- en reductieprogramma (VRP)?

De aanpak van ZZS richt zich primair op bronaanpak en minimalisatie. Bedrijven met een milieuvergunning zijn daarom sinds 2016 verplicht om elke vijf jaar een VRP in te dienen waarin zij laten zien:

Welke maatregelen zijn genomen om ZZS te vermijden of te reduceren;
Welke resultaten zijn behaald;
Welke nieuwe acties er zijn gepland.

Daarbij geldt dat de beste beschikbare technieken (BBT) al zijn toegepast, mits deze haalbaar en betaalbaar zijn.

Wat is de deadline voor het indienen van een VRP?

De verplichting staat in paragraaf 5.4.3 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). De inleverdatum is niet voor iedereen gelijk. Hoe dat precies zit, lees je op de website van het IPLO.

Twee voorbeelden:

Is een datum vastgelegd in een vergunningvoorschrift, dan geldt deze ook voor het VRP.

Geen datum in een vergunning, maar wel sprake van een ZZS luchtemissie? Dan is het Activiteitenbesluit milieubeheer vaak van toepassing. Deze bedrijven waren eerst verplicht om het eerste VRP voor 1 januari 2021 indienen, en nu dus voor 1 januari 2026 opnieuw te rapporteren.

Stap 1: ZZS registreren en emissies in beeld brengen

Sinds 19 december 2024 is het “Besluit ZZS-register” van kracht. Bedrijven zijn nu niet verplicht om alleen de gebruikte ZZS te inventariseren, maar ook eens per vijf jaar emissies vast te leggen in de online module van het elektronisch milieujaarverslag (e-MJV). Deze database vergroot de transparantie over het gebruik van en de emissies van ZZS. BMD Advies brengt samen met het bedrijf de emissies in beeld. Dat kan door de emissie te meten of te berekenen.

In ons artikel “Wat betekent het Besluit ZZS-register voor jouw bedrijf?” lees je meer over het ZZS-register.

Stap 2: Vermijden – bronaanpak ZZS

De beste manier om ZZS-emissie te voorkomen is de bronaanpak:

Substitutie: vervang de ZZS door een veiliger alternatief. Dit heeft altijd de voorkeur, ook ter bescherming van werknemers (blootstelling). Voor elke ZZS onderzoekt BMD Advies dan ook samen met het bedrijf hoe de stof wordt gebruikt en of er een veiliger alternatief mogelijk is.
Procesoptimalisatie: pas werkprocessen aan zodat er geen of minder ZZS vrijkomen. Denk aan hergebruik van stoffen of procesaanpassingen waardoor minder ZZS nodig is.

De regelgeving stuurt aan op samenwerking in de keten. In het VRP moet je daarom aantonen dat je de leverancier hebt verzocht om een veiliger alternatief. Voor procesoptimalisatie stelde het IPLO een aantal voorbeeldvragen op voor overleg met brancheorganisaties of collega-bedrijven.

Stap 3: Reduceren – minimaliseren van emissies

Als bronaanpak niet mogelijk is, moet het bedrijf ZZS-emissies zoveel mogelijk beperken. Hierbij is het toepassen van de best beschikbare technieken minimaal vereist. Ook is een emissieberekening en toets verplicht om aan te tonen of wordt voldaan aan het maximaal toelaatbaar risico.

Stap 4: Continu verbeteren

Elke vijf jaar moet je een nieuw vermijdings- en reductieprogramma indienen. Zo borg je een continu verbeterproces rondom ZZS-beheersing.

Wanneer is een stof zeer zorgwekkend?

Zeer zorgwekkende stoffen kenmerken zich door een of meer van de volgende eigenschappen:

Kankerverwekkend (C)

Mutageen (M): beschadigt het DNA waardoor erfelijke veranderingen (mutaties) ontstaan

Reproductiotoxisch (R): kan leiden tot vruchtbaarheidsproblemen van zowel mannen als vrouwen, miskramen, vroeggeboortes en/of schade aan ongeboren of pasgeboren kind bij borstvoeding.

Persistent (PBT): deze zogenaamde ‘forever chemcials’ breken niet of zeer langzaam af in het milieu

Bioaccumulerend (vPvB): de stof hoopt zich op in levende organismen

Soortgelijke zorg (zoals hormoonverstorende stoffen)

Op de stoffendatabase die het RIVM bijhoudt, staan ruim 2200 ZZS en ongeveer 360 potentieel zeer zorgwekkende stoffen (pZZS). Voorbeelden zijn stoffen die behoren tot de PAK’s en PFAS en zware metalen zoals lood.

Opstellen VRP is complex

Het omgaan met ZZS en voldoen aan wetgeving is complex en tijdrovend. BMD Advies ondersteunt bedrijven bij het hele proces: van inventarisatie tot en met het indienen van het VRP.

“Alleen al de inventarisatie en classificatie is een flinke klus,” vertelt Bas van Velthoven, specialist milieu en omgeving bij BMD Advies. “Het RIVM beheert de Nederlandse ZZS-lijst en pZZS-lijst. Wanneer geen of onvoldoende informatie van (hulp)stoffen beschikbaar is, omdat deze bijvoorbeeld van buiten de EU komen, is er de ECHA-website voor de criteria voor de ZZS-zelfclassificatie. Bovendien komt er steeds meer kennis over de stoffen, waardoor deze lijsten voortdurend zijn aangevuld of aangepast. Wij helpen bedrijven hun inventarisatie up-to-date te houden. Daarbij is nauwe samenwerking essentieel: het bedrijf kent de processen, wij de regelgeving.”